Waarom komen stellen steeds in dezelfde patronen terecht? Ontdek hoe hechting, kwetsbaarheid en beschermingsmechanismen invloed hebben op verbinding en hoe EFT kan helpen.
Als je steeds weer in hetzelfde patroon terechtkomt
In mijn werk met stellen valt me steeds weer op hoe verdrietig het kan zijn wanneer twee mensen elkaar eigenlijk heel graag willen begrijpen, maar elkaar juist op belangrijke momenten kwijtraken. Vaak is er liefde. Er is betrokkenheid en de wens om het goed te doen. Partners hebben meestal niet de intentie om elkaar pijn te doen. En toch kan er in een relatie een patroon ontstaan waarin beiden steeds opnieuw terechtkomen.
De één zoekt contact, de ander neemt afstand. De één probeert meer duidelijkheid te krijgen, de ander voelt zich steeds meer onder druk gezet. De één voelt zich niet gezien en gaat harder proberen om verbinding te krijgen, terwijl de ander zich juist steeds verder terugtrekt. En hoe hard koppels het soms ook proberen, het lukt niet om daar alleen maar met goede bedoelingen uit te komen.
Dat vind ik een belangrijk uitgangspunt in het werken met stellen: niet alles wat er in een relatie gebeurt, is bewust gekozen gedrag. Soms reageert er iets in ons voordat we goed kunnen nadenken over wat we eigenlijk zouden willen doen. We worden geraakt. Ons hechtingssysteem wordt geactiveerd. En we grijpen terug op manieren waarop we onszelf beschermen.
Juist wanneer de ander belangrijk voor ons is, kunnen die beschermingsmechanismen sterk worden.Daarom kijk ik in mijn werk niet alleen naar wat er gebeurt tussen partners, maar vooral naar de vraag: Wat gebeurt er onder wat jullie bij elkaar zien? Want daar ligt vaak de sleutel tot meer begrip en verbinding.
Een patroon ontstaat tussen twee mensen
In een relatie reageren we voortdurend op elkaar. Wat de één doet, heeft invloed op de ander en wat de ander vervolgens doet, heeft weer invloed op de eerste. Zo kan er een patroon ontstaan dat zichzelf steeds verder versterkt. Niet omdat één van beiden dit bewust veroorzaakt, maar omdat de reactie van de één iets oproept bij de ander, en die reactie vervolgens weer iets oproept bij de eerste. Na verloop van tijd kan zo’n patroon bijna vanzelf lijken te gaan. Je herkent het misschien: dezelfde onderwerpen, dezelfde beweging, dezelfde uitkomst. Misschien zijn jullie je er zelfs van bewust dat jullie hierin terechtkomen, maar lukt het op het moment zelf toch niet om er anders uit te stappen. Dat is niet vreemd. Een relatiepatroon gaat namelijk niet alleen over communicatie of gedrag. Het raakt vaak aan iets veel diepers.
Wat er onder gedrag ligt
Wat we aan de buitenkant zien, is vaak maar het bovenste laagje. We zien boosheid, terugtrekken, stil worden, aandringen, kritiek of juist afstand nemen. Maar daaronder zitten emoties. En daaronder kunnen kwetsbaarheden en hechtingsbehoeften liggen. De behoefte om belangrijk te zijn voor de ander. Om gezien en begrepen te worden. Om te weten dat de ander er voor je is. Om op je partner te kunnen vertrouwen. Om jezelf te kunnen zijn en toch verbonden te blijven. Om kwetsbaar te mogen zijn zonder bang te hoeven zijn dat je wordt afgewezen of alleen komt te staan.
Dit zijn fundamentele menselijke behoeften. Juist in een liefdesrelatie worden ze belangrijk, omdat de ander ertoe doet. Wanneer we ons veilig verbonden voelen, kunnen we ons gemakkelijker openstellen. Maar wanneer die verbinding onder druk komt te staan, kan ons beschermingssysteem worden geactiveerd. En dat kan er bij iedereen anders uitzien. De één gaat meer zoeken naar contact. De ander neemt juist meer afstand. De één wil praten om weer verbinding te voelen. De ander heeft juist ruimte nodig om zich niet overspoeld te voelen. Geen van beide reacties hoeft op zichzelf verkeerd te zijn. Het wordt ingewikkeld wanneer ze elkaar gaan versterken.
Wanneer beschermen leidt tot verwijdering
Hoe we omgaan met nabijheid en kwetsbaarheid wordt niet alleen gevormd door onze huidige relatie. Ook eerdere ervaringen kunnen hierin meespelen.
Wanneer je bijvoorbeeld hebt ervaren dat je een ander niet altijd kunt vertrouwen, dat verlies onverwacht kan komen of dat je uiteindelijk vooral op jezelf bent aangewezen, kan er een sterke behoefte ontstaan om jezelf te beschermen. Soms betekent dat dat je juist heel alert wordt op afstand en hard probeert om verbinding vast te houden. Maar het kan ook de andere kant op bewegen. Je kunt leren om minder nodig te hebben. Om niet te afhankelijk te worden. Om gevoelens wat meer op afstand te houden. Om jezelf niet helemaal bloot te geven, omdat je weet dat kwetsbaarheid ook betekent dat je gekwetst kunt worden. Wat ooit een begrijpelijke manier kan zijn geweest om jezelf staande te houden, kan later in een intieme relatie een beschermingsmechanisme worden.
Je voelt minder. Je deelt minder. Je verwacht minder. Je probeert jezelf minder kwetsbaar te maken. Niet omdat je niet wilt verbinden, maar omdat verbinding ook betekent dat je geraakt kunt worden. En daarin zit een pijnlijke paradox.
Hoe meer je jezelf probeert te beschermen tegen pijn, hoe minder ruimte er soms ontstaat voor echte verbinding.
De bescherming die ooit nodig was, kan in het heden juist leiden tot afstand. En soms gaat die afstand niet alleen over de ander. Je kunt ook steeds verder verwijderd raken van je eigen gevoel.
Wanneer je minder gaat voelen
Wanneer kwetsbaarheid lange tijd als onveilig, te pijnlijk of niet helpend is ervaren, kan het gemakkelijker worden om gevoelens te relativeren, te analyseren of niet zo veel toe te laten. Je weet misschien wel dat iets je raakt, maar je voelt het nauwelijks. Of je merkt vooral irritatie, terwijl daaronder verdriet, angst of verlangen zit. Soms ontstaat er een manier van leven waarin je vooral goed functioneert, veel zelf kunt dragen en weinig nodig lijkt te hebben van anderen. Dat kan een belangrijke kracht zijn. Maar binnen een intieme relatie kan het tegelijkertijd moeilijk worden om werkelijk te laten zien wat er in je leeft. En juist dat is nodig voor verbinding. Want verbinding ontstaat niet alleen doordat je samen bent of met elkaar praat. Verbinding ontstaat wanneer je jezelf laat kennen en de ander toegang geeft tot wat er werkelijk in jou gebeurt. Daarvoor is kwetsbaarheid nodig. En kwetsbaarheid kan spannend zijn.
Als liefde en goede intenties niet genoeg lijken
Misschien is dit wel één van de verdrietigste kanten van relatieproblemen. Dat twee mensen elkaar helemaal niet bewust pijn willen doen. Dat er juist veel liefde is. Veel betrokkenheid. En de oprechte wens om het goed te doen. En dat het toch niet lukt om elkaar te bereiken.
Je kunt begrijpen dat je partner het anders bedoelt. Je kunt weten dat je zelf anders zou willen reageren. Je kunt zelfs herkennen welk patroon zich steeds opnieuw aandient. En toch kan het op het moment zelf voelen alsof je er opnieuw in wordt meegenomen. Dat kan heel machteloos maken. Want als je van elkaar houdt, ligt het voor de hand om te denken dat liefde en goede wil uiteindelijk voldoende zouden moeten zijn. Maar een relatie bestaat niet alleen uit wat we bewust willen. We nemen allemaal onze eigen ervaringen, kwetsbaarheden, verwachtingen en manieren van beschermen mee. En juist wanneer iemand belangrijk voor ons is, kunnen deze kwetsbaarheden sterker worden geraakt. Je kunt heel veel van iemand houden en elkaar toch regelmatig niet kunnen bereiken. Dat betekent niet dat de liefde er niet is. Het laat zien hoe kwetsbaar menselijke verbinding kan zijn.
De pijn van iets willen veranderen waar je niet alleen grip op hebt
Een relatiepatroon ontstaat in de wisselwerking tussen twee mensen. Dat betekent ook dat je er niet volledig alleen grip op kunt krijgen. Je kunt je eigen gedrag veranderen, maar je hebt geen directe controle over de reactie van je partner. En je partner heeft die controle ook niet over jou. Dat is soms moeilijk te verdragen. Zeker wanneer je heel graag wilt dat het anders wordt.
Je kunt achteraf precies zien wat er gebeurde. Je kunt begrijpen waar het misging. Je kunt zelfs benoemen hoe jullie patroon eruitziet. En toch lukt het op het moment zelf nog niet altijd om anders te reageren. Dat betekent niet dat je niet wilt veranderen. Beschermingsmechanismen reageren vaak sneller dan ons bewuste denken. Wanneer we sterk geraakt worden, neemt ons systeem het soms over voordat we werkelijk kunnen kiezen hoe we willen reageren. Daarom vraagt verandering niet alleen inzicht, maar ook tijd, herhaling en veiligheid.
Het EFT-model als relatiekaart
In mijn werk met stellen gebruik ik regelmatig het EFT-model: Emotionally Focused Therapy. Binnen EFT kijken we niet alleen naar het gedrag van beide partners, maar vooral naar de interactie tussen hen. Wat gebeurt er bij jou? Wat doet dat met je partner? Wat gebeurt er vervolgens bij je partner? En wat roept dat weer bij jou op? We proberen samen steeds verder af te dalen naar de onderlaag. Welke emotie wordt geraakt? Welke kwetsbaarheid zit daaronder? Welke hechtingsbehoefte komt in het gedrang? En welk beschermingsmechanisme komt vervolgens op gang? Op die manier ontstaat er steeds meer zicht op jullie eigen negatieve interactiecyclus. Ik zie dat graag als een soort relatiekaart. Niet om te bepalen wie er gelijk heeft. Niet om vast te leggen wie “de vermijdende” of “de eisende” partner is. En ook niet om te bepalen wie het probleem veroorzaakt. Want een patroon ontstaat tussen mensen. Het gaat daarom niet alleen om wie jij bent of wie je partner is, maar om wat er tussen jullie gebeurt.
Van “jij bent het probleem” naar “wij zitten samen in een patroon”
Wanneer partners hun patroon beter leren herkennen, kan er iets wezenlijks veranderen. Het perspectief verschuift. Dat betekent niet dat gedrag geen verantwoordelijkheid meer vraagt. Wel ontstaat er ruimte om met meer nieuwsgierigheid te kijken. Wanneer je het patroon samen kunt zien, hoef je er niet meer alleen tegenover elkaar in te staan. Je kunt er samen naar kijken.
De onderlaag is waar de verbinding zit
Gedrag is zichtbaar. Kwetsbaarheid vaak niet. We kunnen goed zien dat iemand boos wordt, zich terugtrekt of blijft aandringen. Maar de diepere emoties en behoeften zijn veel minder zichtbaar. En juist daar bevinden zich vaak de vragen die in een veilige relatie zo belangrijk zijn: Ben je er voor mij? Ben ik belangrijk voor jou? Kan ik op je rekenen? Wanneer partners elkaar op die laag leren begrijpen, verandert vaak ook de betekenis van het gedrag. Het terugtrekken wordt niet meer alleen gezien als onverschilligheid. Het zoeken naar contact wordt niet meer alleen ervaren als claimen. De boosheid wordt niet meer alleen gezien als aanval. Er ontstaat ruimte om te zien wat er onder het gedrag leeft. En juist daar kan verbinding ontstaan.
Begrijpen geeft niet meteen controle
Het is belangrijk om te benoemen dat inzicht niet betekent dat een patroon daarna nooit meer voorkomt. Soms weten stellen heel goed hoe hun patroon werkt en vallen ze er toch opnieuw in. Dat is niet vreemd. Een patroon dat lange tijd is ontstaan en herhaald, verandert niet alleen door het te begrijpen. Maar inzicht kan wel iets belangrijks geven: de mogelijkheid om het eerder te herkennen. Om op een gegeven moment te denken: Dit kennen we. Hier raken we elkaar kwijt. En misschien ontstaat er dan net genoeg ruimte om te vertragen. Niet om het conflict onmiddellijk op te lossen. Maar om weer te kunnen voelen wat er werkelijk gebeurt. Om te merken welke kwetsbaarheid geraakt wordt. Om iets meer woorden te geven aan de behoefte die onder de bescherming ligt. En om de ander misschien weer iets meer toe te laten.
Een veilige relatie betekent niet dat je elkaar nooit meer kwijtraakt
Een veilige relatie is niet een relatie waarin je elkaar nooit meer raakt op gevoelige plekken. Het betekent niet dat er geen conflicten zijn, dat je elkaar altijd begrijpt of dat je nooit meer in een oud patroon terechtkomt. Veiligheid betekent voor mij eerder dat er steeds meer ruimte ontstaat om kwetsbaar te mogen zijn. Om te kunnen zeggen wat iets met je doet.En misschien wel het belangrijkste: om te ervaren dat je elkaar weer kunt terugvinden wanneer je elkaar even kwijt bent geraakt. Dat is iets anders dan nooit meer verdwalen. Het is weten dat er een weg terug is.
Als jullie elkaar steeds weer kwijtraken
Misschien herken je iets van jullie eigen relatie in dit verhaal. Misschien merk je dat jullie steeds opnieuw in dezelfde beweging terechtkomen, ook al hebben jullie allebei de intentie om het anders te doen. Je hoeft niet eerst precies te weten wat er aan de hand is voordat je hulp zoekt. Juist wanneer je merkt dat jullie elkaar steeds moeilijker bereiken, kan het helpend zijn om samen te onderzoeken wat er tussen jullie gebeurt.
In relatietherapie kijken we niet alleen naar de ruzies of naar wat er misgaat. We proberen samen te begrijpen wat er onder het gedrag ligt. Welke kwetsbaarheid wordt geraakt, welke behoefte aan verbinding daaronder zit en hoe jullie reacties elkaar steeds opnieuw beïnvloeden. Soms is het al een belangrijke stap om samen te kunnen zien:
Dit is niet alleen iets wat jij doet of wat ik doe. Dit is iets waar we samen in terechtkomen. Van daaruit kan er ruimte ontstaan om elkaar opnieuw te leren verstaan. Als je merkt dat jullie vastlopen, elkaar steeds opnieuw kwijtraken of verlangen naar meer verbinding maar niet goed weten hoe je daar samen komt, ben je welkom om contact met mij op te nemen.
We kunnen samen onderzoeken wat er speelt en wat jullie nodig hebben om weer meer verbinding en veiligheid in jullie relatie te ervaren. Neem gerust contact op, of stel je vraag via het contactformulier.
Geef een reactie